Οδυσσέας Ελύτης: αναζητώντας την ελληνική οικουμενικότητα του ποιητή

Ομιλία του φιλολόγου-συγγραφέα Νικήτα Παρίση, που πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία, σε ημερίδα για τον Οδυσσέα Ελύτη. Η ομιλία δημοσιεύθηκε στη Φιλογνωσία.

Αναγνωστική παρουσίαση: Ευαγγελία Στάμου, φιλόλογος

Ευχαριστώ πολύ τον κ. Παρίση για την τιμή που μου έκανε να εμπιστευθεί το κείμενό του στη φωνή μου και εύχομαι στη Φιλογνωσία καλή αρχή στο κανάλι της στο YouTube!

Γεωργίου Βιζυηνού «Το αμάρτημα της μητρός μου»

Η ανάρτηση αφιερώνεται στην αγαπημένη μου μαθήτρια Παρασκευή, που με την ευαισθησία της ψυχής της και την ποιότητα της σκέψης της, μας κάνει να σκεφτόμαστε ότι η ελπίδα υπάρχει και μας χαμογελάει.

(από την ερώτηση 7 του σχολικού βιβλίου, σελ. 154)

Η συντριβή και η ενοχή είναι το μόνιμο ψυχικό κλίμα της μάνας.

α) Η αυτοτιμωρία συνιστά πράξη εξιλέωσης απέναντι στο Θεό ή και απέναντι στον εαυτό της;
β) Καθησυχάζει η μητέρα τη συνείδησή της, τελικά, ιδιαίτερα μετά τη συνάντησή της με τον Πατριάρχη;

Το αμάρτημα της μητρός μου του Γ. Βιζυηνού, χαρακτηρίστηκε ως μια οικογενειακή τραγωδία. Το τραγικό πραγματοποιείται στην ακούσια αμαρτία της ηρωίδας, που γίνεται παιδοκτόνος από απερισκεψία. Ως αμάρτημα ορίζεται η παράβαση του ηθικού νόμου που καθορίζει τα μητρικά της καθήκοντα. Αυτό αποτελεί το πρώτο αμάρτημα της μητέρας στο χρόνο της ιστορίας και το δεύτερο στο χρόνο της αφήγησης[1].

«Το αμάρτημα αυτό δεν εξαγοράζεται ούτε με κοσμικές ποινές, ούτε με θρησκευτικά επιτίμια, ούτε παραγράφεται, όσος καιρός κι αν περάσει. […] Ίαση δεν υπάρχει και ούτε καν επούλωση». Η μητέρα «κουβαλά το αμάρτημα ως το θάνατο. Είναι η μοίρα της». Αυτή η μητέρα «είναι μια πονεμένη ύπαρξη, που χτυπήθηκε άγρια από τη μοίρα και προσπαθεί να εξιλεωθεί αυτοτιμωρούμενη. Όλες της οι πράξεις, όσο αφύσικες κι αν φαίνονται, ερμηνεύονται και δικαιολογούνται, όταν αναλογιζόμαστε το έγκλημα» (Κ. Πλησής: Γεώργιος Βιζυηνός (μερικές απόψεις για το έργο του). Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Τετράδια Ευθύνης, τ. 29.

Μετά από την εξομολόγηση και τη συγχώρεση που της έδωσε ο ίδιος ο Πατριάρχης, η μητέρα δεν ξέρει ακόμα αν τη δικαιούται, γιατί, όπως λέει η ίδια, «[Ο Πατριάρχης] δεν έκαμε παιδιά, για να μπορή να γνωρίση, τι πράγμα είναι το να σκοτώση κανείς το ίδιο το παιδί του!».
Φυσικά, πρόβλημα ηθικό δεν υπάρχει, τουλάχιστον σύμφωνα με τη χριστιανική ηθική. Η συγγνώμη είναι η αμοιβή σε κάθε ειλικρινή μετάνοια, και πολύ περισσότερο όταν το αμάρτημα είναι ακούσιο. Το πρόβλημα που φαίνεται στο τέλος είναι κυρίως ψυχολογικό. Λύνεται με την υπομονή, τη συγγνώμη και την ανθρωπιά. Το βαρύ κρίμα βασανίζει τη μητέρα και μετά τη συγγνώμη που της δόθηκε, όχι τόσο σαν φωνή Θεού, όσο σαν βαθύς μητρικός πόνος, που για την ασκημένη υπομονή της δεν είναι αβάσταγος πια. Η ψυχή, με την υπομονή της, βγαίνει πιο δυναμωμένη για τη ζωή.

Πηγές:

· Καμαριανάκης Ευάγγελος: «Ο Γεώργιος Βιζυηνός». Εταιρεία Θρακικών Μελετών, Αθήνα 1961.
· Χρυσανθόπουλος Μιχάλης: Γεώργιος Βιζυηνός, μεταξύ φαντασίας και μνήμης. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, β΄ έκδοση, 2006.
· Κ. Πλησής: Γεώργιος Βιζυηνός (μερικές απόψεις για το έργο του). Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Τετράδια Ευθύνης, τ. 29

---

[1] Το πρώτο αμάρτημα στο χρόνο της αφήγησης διαπράχθηκε όταν η μητέρα, στο χώρο της εκκλησίας, όπου είχε μεταφέρει την Αννιώ, παίρνοντας μαζί της και τα δύο αγόρια της, εξέφρασε την επιθυμία, υπό μορφή προσευχής, να «πάρει» ο Θεός τα αγόρια της και να της «αφήσει» το κορίτσι. Άρα, στο χρόνο της αφήγησης, το πρώτο αμάρτημα είναι το αμάρτημα της επιθυμίας και δίνεται πρώτο, γιατί μόνον έτσι καταλαβαίνουμε τη σημασία της επιθυμίας που συνιστά στοιχείο αμαρτήματος.

Κώστας Καρυωτάκης, φύλλο εργασίας

"Βιολέτες" από τον Τάσο Λειβαδίτη

"Kι όταν πεθάνω και δε θάμαι ούτε λίγη σκόνη πια μέσα στους δρόμους σας, τα βιβλία μου, στέρεα και απλά, θα βρίσκουν πάντοτε μια θέση πάνω στα ξύλινα τραπέζια, 
ανάμεσα στο ψωμί και τα εργαλεία του λαού". 

Ο Τάσος Λειβαδίτης, ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, αγωνιστής της αριστεράς, με εκτοπίσεις και φυλακίσεις στο ενεργητικό του για τις ιδέες του και για τα ποιήματά του, πέθανε από καρδιακή ανακοπή, σαν σήμερα πριν από 25 χρόνια, στις 30 Οκτωβρίου του 1988, σε ηλικία 66 ετών. 

πηγή εικόνας

Είχε τιμηθεί δύο φορές με το δεύτερο κρατικό βραβείο ποίησης για το Βιολί για μονόχειρα και το πρώτο κρατικό βραβείο ποίησης για τη συλλογή Εγχειρίδιο ευθανασίας. Μαθαίνοντας το θάνατο του Τάσου Λειβαδίτη είπαν, μεταξύ άλλων:

• Ο Μίκης Θεοδωράκης:

"Ο Τάσος Λειβαδίτης υπήρξε ο κορυφαίος λυρικός ποιητής της γενιάς του. Ο βαθύς του ανθρω­πισμός, η πίστη του στα φωτεινά ιδανικά για ένα καλύτερο μέλλον και η ελλαδολατρεία του, συνδυ­ασμένα με μια απέραντη ευαι­σθησία και πολύχρωμη φαντα­σία, τον οδήγησαν στο κέντρο της μεγάλης δοκιμασίας που σημάδεψε τη γενιά της Εθνικής μας Αντίστασης και τον ανέδειξε σε έναν από τους κύριους και αυθεντικούς πνευματικούς της εκφραστές. Ορφανέψαμε. Όπως και η ελληνική ποίηση και το ελληνικό τραγούδι, που μίλησαν με τη μαγεία και το πάθος μιας ψυχής όμορφης και ευγενικής. Είμαι βέβαιος ότι ο χρόνος θα τοποθετήσει το έργο του ανάμε­σα στις δημιουργίες των αθάνα­των".

• Ο Γιάννης Ρίτσος: "Ο Τάσος ήταν για μένα κάτι παραπάνω από φίλος, ήταν αδελφός μου. Ζήσαμε τόσο κοντά ο ένας στον άλλον. Μαζί στην εξορία, και στη Μακρόνησο και στον Άη- Στράτη. Πάντα συντροφιά όλα αυτά τα χρόνια. Είναι τεράστια, τρομερή απώλεια όχι μόνο για μένα αλλά και για τα ελληνικά γράμματα. Γιατί ήταν μεγάλος ποιητής ο Τάσος Λειβαδίτης. Αλλά ήταν κι ένας έξοχος άνθρωπος. Σεμνός, ευγενικός, ευαίσθητος".
• Ο Τίτος Πατρίκιος: "Καμιά φορά οι κοινοτοπίες είναι τα πιο αληθινά πράγματα. Έτσι για τον Τάσο Λειβαδίτη θα πω τρεις κοινότοπες φράσεις που ωστόσο είναι τρεις μεγάλες αλήθειες. Ήταν ένας μεγάλος ποιητής, ένας σπουδαίος άνθρωπος, ένας αληθινός φίλος. 'Ισως έφυγε τόσο νωρίς γιατί όπως λέει ο ίδιος σ` ένα στίχο του: "Τελικά ήμουν πολύ φιλόδοξος για να αρκεστώ μονάχα σε μια ζωή".
  Κι αν η ζωή εδώ δεν του αρκούσε, φεύγοντας, σε μας αφή­νει πάρα πολλές ζωές. Είναι ακριβώς αυτές οι ζωές που έχουμε να ζήσουμε χάρη στις πολλαπλές εκδοχές του κόσμου που φτιάχνουν οι μεγάλοι ποιη­τές. Γιατί, όπως λέει ο ίδιος: "Λυπηθείτε τους ποιητές που τους τρελαίνουν δυο δισεκατομμύ­ρια εκδοχές για έναν μοναδικό κόσμο". Και αυτό που μας αφήνει ήδη το έχει πει ποιο είναι σ` ένα πολύ μικρό του ποίημα που λέγεται "Διαθήκη": "Ίσως να το `βρα. Αλλά δε θα σας το πω.  Γιατί τότε εσείς τι θα ψάχνετε;"». (πηγή: Ψηφιοθήκη Α.Π.Θ.)

πηγή εικόνας

 

Επιλογή στίχων από την ποιητική συλλογή του Τάσου Λειβαδίτη "Βιολέτες για μια εποχή", που δημοσιεύτηκε το 1985.

Ίσως να το ‘βρα. Αλλά δε θα σας το πω. Γιατί τότε εσείς τι θα

ψάχνετε; 

                                                                                        (Διαθήκη)

 

"Τόσο φοβισμένος, που όταν μου έπαιρναν κάτι τους ευγνωμονούσα 

που μου άφηναν τουλάχιστον την ανάμνησή του".

                                                                           (Αυτοπροσωπογραφία)

 

"Ύποπτοι θαυματοποιοί που πυροβολούν τις λέξεις

και γίνονται πουλιά".

                                                                  (Ποιητές)

"Λυπηθείτε τους ποιητές που τους τρελαίνουν δυο δισεκατομμύ­ρια εκδοχές 

για έναν μοναδικό κόσμο".

                                                                                          (Η δύναμη των λέξεων)

"Ζούμε σ` ένα όνειρο που δε θα επαληθευτεί παρά μονάχα σ` ένα άλλο όνειρο, όμως τη νύχτα τ` άστρα έχουν πάντα κάτι συνταρακτικό να μας πουν".

                                                                                                        (Οι σάλπιγγες της Αποκαλύψεως)

"Γι` αυτό σου λέω, μην κοιμάσαι: είναι επικίνδυνο. Μην ξυπνάς:

θα μετανιώσεις".

                                                                              (Πείρα αιώνων)

Ντοκιμαντέρ του Τάσου Ψαρρά για τον Τάσο Λειβαδίτη.

.

Ο Κώστας Καζάκος διαβάζει το ποίημα του Τάσου Λειβαδίτη "Aν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος"

Ηλεκτρονικό περιοδικό Poeticanet: ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΤΑΣΟ ΛΕΙΒΑΔΙΤΗ 

Μνήμη Νίκου Καζαντζάκη (1883-1957)

Στις 26 Οκτωβρίου 1957, ο Νίκος Καζαντζάκης άφησε την πνοή του στην Πανεπιστημιακή Κλινική του Φράιμπουργκ στη Γερμανία, σε ηλικία 74 ετών. Δέκα ημέρες η σωρός του ταξίδεψε στην Ευρώπη μέχρι να καταλήξει στο Ηράκλειο και να αναπαυτεί στον προμαχώνα του Μαρτινέγκο, με θέα το αγαπημένο του Μεγάλο Κάστρο. Στον τάφο του δεσπόζει ένας μεγάλος ξύλινος σταυρός από ακατέργαστους κορμούς και η επιγραφή «Δεν ελπίζω τίποτα, δε φοβούμαι τίποτα, είμαι λέφτερος». ( Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη)

Η κηδεία του Καζαντζάκη, καταγράφηκε με την κάμερα του Μιχάλη Γαζιάδη και προβλήθηκε στα "Επίκαιρα" των κινηματογραφικών αιθουσών.