Σ.Ν. Φιλιππίδης, Συγκάλυψη και Αποκάλυψη. Το διήγημα του Παπαδιαμάντη "Όνειρο στο Κύμα"

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΠΟΡΦΥΡΑΣ, No 139, Απρίλης-Ιούνιος 2011

ΣΑΠΦΩ * ΓΡΗΓΟΡΑ Η ΩΡΑ ΠΕΡΑΣΕ * ΕΛΥΤΗΣ

ΣΑΠΦΩ

Όπως γράφει ο Ελύτης στην εισαγωγή του βιβλίου Σαπφώ, ανασύνθεση και απόδοση Οδυσσέας Ελύτης, η Σαπφώ ήταν ένα "πλάσμα ευαίσθητο και θαρρετό συνάμα, που δεν μας παρουσιάζει συχνά η ζωή. Ένα μικροκαμωμένο, βαθυμελάχρινο κορίτσι, ένα "μαυροτσούκαλο", όπως θα λέγαμε σήμερα, που, ωστόσο, έδειξε ότι είναι σε θέση να υποτάξει ένα τριαντάφυλλο, να ερμηνεύσει ένα κύμα ή ένα αηδόνι και να πει "σ` αγαπώ" για να συγκινηθεί η υφήλιος".
Από τα ποιήματά της μας απέμειναν μόνο "θραύσματα". Ο Ελύτης μετέφρασε τη Σαπφώ συνδέοντας, όπως λέει, αυθαίρετα τα θραύσματα "με γνώμονα τη φύση του περιεχομένου τους και απώτερο στόχο τη δημιουργία μιας νέας ποιητικής μονάδας, έστω και ελλειπτικής". Άλλαξε πολύ συχνά το χρόνο (από ενεστώτα σε παρατατικό ή σε μέλλοντα), πρόσθεσε συνδετικά μόρια (όπως, και, λοιπόν, όμως, αλλά, κλπ), κατάργησε το αρχικό κεφαλαίο και τα κόμματα και χρησιμοποίησε ένα κόσμημα για να δείξει πού χωρίζουν οι αποσπασματικοί στίχοι ή οι στροφές.

Φεύγοντας σιγά-σιγά από το "Όνειρο στο κύμα" του Παπαδιαμάντη, φέραμε κοντά μας τη Σαπφώ, έτσι για να θυμηθούμε τους υπέροχους στίχους της από το ποίημα "δέδυκε μεν ἀ σελάννα". Ποιος ξέρει, είπαμε, ίσως αυτούς τους στίχους να σιγοψιθύριζε και το βοσκόπουλο του Παπαδιαμάντη, μετά την ονειρική στιγμή που έζησε στην παραλία του δικού του νησιού.

δέδυκε μεν ἀ σελάννα και Πληίαδες μέσαι δέ νύκτες, παρά δ' ἔρχετ' ὦρα ἔγω δέ μόνα κατεύδω * ἀλγεσίδωρος * μυθόπλοκος * Ἒρος δ` ἐτίναξέ μοι φρένας ὠς ἂνεμος κάτ ὂρος δρύσιν ἐμπέτων.

γρήγορα η ώρα πέρασε^. μεσάνυχτα κοντεύουν^. πάει το φεγγάρι πάει και η Πούλια βασιλέψανε^. και μόνο εγώ κείτομαι δω μονάχη κι έρημη * ο Έρωτας που βάσανα μοιράζει * ο Έρωτας που παραμύθια πλάθει * μου άρπαξε την ψυχή μου και την τράνταξε ίδια καθώς αγέρας απ' τα βουνά χυμάει μέσα στους δρυς φυσομανώντας.

Οι στίχοι της Σαπφούς τέλεια συνδυασμένοι με τη μαγευτική και ταξιδιάρικη μουσική του Ν. Ξυδάκη και την αισθαντική ερμηνεία της Ελ. Αρβανιτάκη, από το cd "ΝΙΚΟΣ ΞΥΔΑΚΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑ Η ΩΡΑ ΠΕΡΑΣΕ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗ".

Αλ. Παπαδιαμάντη "Όνειρο στο κύμα" / "Υπο την βασιλικήν δρυν". Παράλληλα κείμενα

ΟΝΕΙΡΟ ΣΤΟ ΚΥΜΑ - ΥΠΟ ΤΗΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗΝ ΔΡΥΝ

Δύο διηγήματα του Αλ. Παπαδιαμάντη που ανήκουν στις λεγόμενες αυτοδιηγητικές αφηγήσεις, "όπου ο αφηγητής δεν παρουσιάζεται με δευτερεύοντα ρόλο, ως περαστικός, στην ιστορία που αφηγείται, αλλά είναι ο κεντρικός ήρωας της δικής του ιστορίας, ο πρωταγωνιστής" (Γ. Φαρίνου Μαλαματάρη, Αφηγηματικές τεχνικές στον Παπαδιαμάντη (1887-1910), Κέδρος, 1987, σελ. 244).
Η παρουσίαση του παράλληλου κειμένου έγινε με αποσπάσματα βίντεο που προέρχονται από την εκπαιδευτική τηλεόραση και το ψηφιακό αρχείο της ΕΡΤ.

Στα πλαίσια της δράσης «e-book: διαβάζω ψηφιακά» της ψηφιακής Μαγνησίας, έχει δημιουργήθει ψηφιακή βιβλιοθήκη όπου είναι αναρτημένα σε ψηφιακή μορφή και πολλά διηγήματα του Παπαδιαμάντη.

Α. Παπαδιαμάντη "Όνειρο στο κύμα" παράλληλο κείμενο "Υπό την βασιλικήν δρυν"

View more presentations or Upload your own.

Φάκελος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Όνειρο στο κύμα

Η τελειότητα της φύσης και η μαγεία του Παπαδιαμάντη. Ένα κολάζ που έγινε με το VUVOX.
Το φωτογραφικό υλικό προέρχεται κυρίως από το βιβλίο του Κώστα Παπακωνσταντίνου "Σκιάθος, γη αγαπημένη", το λεύκωμα Παπαδιαμάντη του Φώτη Δημητρακόπουλου, το δικτυακό τόπο του Δήμου Σκιάθου και τις ψηφιοποιημένες συλλογές του Ε.Λ.Ι.Α.
Η μουσική είναι το "Όνειρο στο κύμα" από το cd Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Το σκοτεινό τρυγόνι.