Οι "Θεατρίνοι" του Σεφέρη και του Τσαρούχη

Γιάννης Τσαρούχης, Θεατρίνοι 
(από το Ημερολόγιο Καταστρώματος Β', 1945)

η εικόνα προέρχεται από τη μονογραφία
Γιάννης Τσαρούχης (1910-1989) ζωγραφική, 
Ίδρυμα Γιάννη Τσαρούχη, Αθήνα 1990

"Τον Αύγουστο του 1943 ο Γιώργος Σεφέρης έγραψε το ποίημα Θεατρίνοι στη Μέση Ανατολή, εμπνευσμένος από την καλλιτεχνική δράση του Συγκροτή­ματος Ψυχαγωγίας των Ελληνικών Δυνάμεων Μέσης Ανατολής (Σ.Ψ.Ε.Δ.) στο Κάιρο. Με αφορμή το ποίημα, ο Γιάννης Τσαρούχης φιλοτέχνησε ομώνυμο πίνακα, τον οποίο δώρισε το 1950 στους φίλους και συνεργάτες του Αδαμάντιο και Μαίρη Λεμού, χωρίς κανείς από τους τρεις να γνωρίζει πως οι τελευταίοι ήταν δύο από τους «θεατρίνους» του Σεφέρη".  

Ὁ Ἀδαμάντιος Λεμός καί ἡ σύζυγός του Μαίρη Ἀδαμαντίου Λεμοῦ-Γιατρά, ἠθοποιοί, ὑπηρέτησαν συνεχῶς ὑπό τήν ἰδιότητα ταύτην (βασικά στελέχη) εἰς τό ἐν Καΐρω συσταθέν Συγκρότημα Ψυχαγωγίας τῶν Ἑλληνικῶν Δυνάμεων Μέσης Ἀνατολῆς καί ὑπαχθέν εἰς τήν Διεύθυνσιν Τύπου καί Πληροφοριῶν καί ἠργάσθησαν δίδοντες παραστάσεις πρός ψυχαγωγίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ Μέσης Ἀνατολῆς ἐν Αἰγύπτῳ, Συρία καί Παλαιστίνη κατά τά ἔτη 1943 και 1944._

Ἐν Ἀθήναις 10/9/1944
Γ. Στ. Σεφεριάδης
Πρέσβυς 

 Πηγή: Τα "Νέα του Ε.Λ.Ι.Α.", τχ. 61, σελ. 23 

Θεατρίνοι, Μ.Α.

Στήνουμε θέατρα και τα χαλνούμε
όπου σταθούμε κι όπου βρεθούμε
στήνουμε θέατρα και σκηνικά,
όμως η μοίρα μας πάντα νικά

και τα σαρώνει και μας σαρώνει
και τους θεατρίνους και το θεατρώνη
υποβολέα και μουσικούς
στους πέντε ανέμους τους βιαστικούς.

Σάρκες, λινάτσες, ξύλα, φτιασίδια,
ρίμες, αισθήματα, πέπλα, στολίδια,
μάσκες, λιογέρματα, γόοι και κραυγές
κι επιφωνήματα και χαραυγές

ριγμένα ανάκατα μαζί μ’ εμάς
(πες μου πού πάμε; πες μου πού πας;)
πάνω απ’ το δέρμα μας γυμνά τα νεύρα
σαν τις λουρίδες ονάγρου ή ζέβρα

γυμνά κι ανάερα, στεγνά στην κάψα
(πότε μας γέννησαν; πότε μας θάψαν;)
και τεντωμένα σαν τις χορδές
μιας λύρας που ολοένα βουίζει. Δες

και την καρδιά μας· ένα σφουγγάρι,
στο δρόμο σέρνεται και στο παζάρι
πίνοντας το αίμα και τη χολή
και του τετράρχη και του ληστή.

Μέση Ανατολή, Αύγουστος 1943

Το ποίημα ανήκει στην ποιητική συλλογή του Γ. Σεφέρη Ημερολόγιο Καταστρώματος Β'. 

"Το Θεατρίνοι, Μ.Α., με χωροχρονική ένδειξη Μέση Ανατολή, Αύγουστος `43, που εφιστά την προσοχή του αναγνώστη στην τότε κατάσταση στη Μέση Ανατολή γενικά και όχι συγκεκριμένα στο Κάιρο, έχει την ασυνήθιστη ιδιότητα ότι είναι έμμετρο και ομοιοκατάληκτο. Το θέμα του είναι η πλήρης και αναπόφευκτη αποτυχία των ενεργειών της ελληνικής κυβέρνησης και των στρατιωτικών και πολιτικών υπηρεσιών. Οι πολιτικοί παρουσιάζονται ως μέλη ενός θεατρικού θιάσου". 

Πήτερ Μάκριτζ, Εκμαγεία της ποίησης: Σολωμός Καβάφης Σεφέρης, σελ. 350

Γιάννης Τσαρούχης - Κώστας Καρυωτάκης

 Γιάννης Τσαρούχης

Προσωπογραφία του Κώστα Καρυωτάκη

Τη Δευτέρα 20 Ιουλίου 2009, συμπληρώθηκαν 20 χρόνια από το θάνατο του σπουδαίου Έλληνα ζωγράφου Γιάννη Τσαρούχη.

Στις 21 Ιουλίου 1928, αυτοκτόνησε στην Πρέβεζα ο ποιητής Κώστας Καρυωτάκης, σε ηλικία μόλις 32 ετών.

Ο Γιάννης Τσαρούχης έγραψε, μεταξύ άλλων, για τον Κώστα Καρυωτάκη:

"...Ο Καρυωτάκης είχε γεννηθεί λάθος στην Ελλάδα κι έγραφε ποιήματα στη γλώσσα ενός λαού που δεν είχε μοίρα. Έβλεπε τα πράγματα σωστά, έχοντας μεγάλη ιδέα για την Ελλάδα που την ήθελε να γίνει κράτος ισχυρό και σεβάσμιο απ` όλους. Η ποίησή του είναι αληθινή και βαθιά και το παραπονό του είναι ατόφιο και αληθινό. Θα μας θέλγει αιωνίως η ποίησή του παρόλο που εμείς τη βολεύουμε τη ζωή και κάνουμε υπομονή για όλα.

... Ο Καρυωτάκης ξεμπροστιάζει τους υποκριτές και όλους τους καθωσπρέπει, δείχνοντάς τους ότι έχουν μια ζωή μισή ενώ αυτός είχε την πλήρη ζωή που δεν έφτανε...

Ο Καρυωτάκης δε δεχόταν καμιά δόξα, καμιά επιτυχία ζητώντας το ανέφικτο και το σπάνιο. Περιφρονούσε τη θεατρινίστικη επιτυχία των ανθρώπων που την είχαν βολέψει θαυμάσια στη ζωή και ήταν κάποιοι. Και πήγαιναν το βράδυ στου Βασιλείου για να συναντηθούν και να αλληλοεπαινεθούν. "Α! κύριε, κύριε Μαλακάση/ ποιος θα βρεθεί να μας δικάσει/ μικρόν εμέ κι εσάς μεγάλο,/ ίδια τον ένα και τον άλλο". Δικαιοσύνη ήθελε... Ήταν τόσο βαθύς που μόνον θάνατος του ταίριαζε. Αυτός σοβαρεύει όλους τους ανθρώπους και τους κάνει αξιοσέβαστους.

Θα μπορούσε να γράψει κανείς πολλά για τον Καρυωτάκη, πάντα όμως στο θέμα του απόλυτου που ζητούσε στη ζωή και το βρήκε με το θάνατο. Ζητούσε μια τελειότητα που μόνο το τέλος μπορεί να δώσει: ο θάνατος".

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο λογοτεχνικό περιοδικό η Λέξη, τεύχος 79-80, που το βρίσκουμε στα ψηφιοποιημένα λογοτεχνικά περιοδικά του ΕΚΕΒΙ.