Χριστουγεννιάτικη σύνοδος Δία-Σελήνης

Πολύ όμορφο το θέαμα του καθαρού χριστουγεννιάτικου ουρανού!

Ο λαμπερός πλανήτης Δίας, ο μεγαλύτερος πλανήτης του ηλιακού μας συστήματος και η Σελήνη, θα βρεθούν σε σύνοδο μετά τα μεσάνυχτα, κάτω από το σπινθηροβόλο κόκκινο μάτι του Ταύρου, που ονομάζεται Aldebaran ή Λαμπαδίας. Το όνομα Aldebaran είναι αραβικό και σημαίνει "ακόλουθος", από το γεγονός ότι ακολουθεί τα αστρικά σμήνη Υάδες και Πλειάδες στην πορεία τους στον ουρανό.

οι  δύο εικόνες έγιναν με το Stellarium

 Για τον πλανήτη Δία και για άλλους πλανήτες, είναι πολύ κατατοπιστικό το ενημερωτικό ντοκιμαντέρ του κυρίου Ματσόπουλου.

Ένας αγρός που αστράφτει ο νυχτερινός ουρανός απόψε!

Πανέμορφος ο νοτιοδυτικός νυχτερινός ουρανός.

η εικόνα έγινε με το Stellarium στις 21:00:29

Κυριακή, 26 Φεβρουαρίου 2012, ώρα: 19:00
 η εικόνα έγινε με το Stellarium

Το μισοφέγγαρο είναι σε θεαματική σύνοδο με την Αφροδίτη που λάμπει 12 φορές πιο φωτεινή από τον Σείριο, τον καυτό, το λαμπρότερο αστέρι σ` ολόκληρο το νυχτερινό ουρανό. Ο Δίας λάμπει ψηλά στα νοτιοδυτικά, πάνω και στα αριστερά της λαμπρότερης Αφροδίτης. Ο μεγαλοπρεπής Ωρίωνας.  Ο Ταύρος με το κόκκινο μάτι του τον Λαμπαδία. Το αστρικό σμήνος των Πλειάδων σαν ένα σμάρι από μέλισσες πάνω στην πλάτη του Ταύρου.  

Φώτα ποικιλμένα αμέτρητα, που όλα είναι φωτιά και το καθένα λάμπει.
(Σαίξπηρ, Ιούλιος Καίσαρας)

για να θυμηθώ και το επόμενο παλιό μου βιντεάκι.

Στις αγκαλιές των ξενυχτισμένων άστρων

Ο ουρανός το χειμώνα είναι πιο πλούσιος σε λαμπρά αστέρια απ` ό,τι σε κάθε άλλη εποχή του έτους. Το πετράδι στο στέμμα του χειμώνα είναι το λαμπρότερο αστέρι σε ολόκληρο τον ουρανό, ο Σείριος. Ο Σείριος βρίσκεται στη νότια κορυφή του Χειμερινού Τριγώνου από λαμπρούς αστέρες, το οποίο συμπληρώνουν ο Προκύων και ο Βετελγέζης .

O Βετελγέζης είναι αστέρι του αστερισμού του Ωρίωνα. Στην κάτω δεξιά γωνία του ορθογωνίου του Ωρίωνα είναι ο Ρίγκελ. Από το κέντρο του Ωρίωνα περνάει μια χαρακτηριστική σειρά τριών αστεριών που αποτελούν τη ζώνη του Ωρίωνα.

Ο ουράνιος θόλος πάντα κέντριζε τη φαντασία του ανθρώπου, που γέμιζε τον ουρανό με παραστάσεις με μύθους. Έβλεπε πάνω στον ουρανό ζώα, πλοία, ανθρώπους, ήρωες, θεούς. Έδωσε ονόματα στ` αστέρια, κατέταξε πολλά απ` αυτά σε ομάδες και με τη φαντασία του έδωσε σχήματα στις ομάδες των άστρων για να μπορεί να προσανατολίζεται ευκολότερα. Έτσι έπλασε τους αστερισμούς. Τα περισσότερα ονόματα των άστρων και των αστερισμών είναι ελληνικά ή εκλατινισμένα ελληνικά. Κρύβουν πίσω τους μύθους, παραδόσεις, ιστορίες ανθρώπων και λαών. Η ιστορία των άστρων είναι η ιστορία των λαών.

Ο ωραιότερος ίσως από τους αστερισμούς είναι ο Ωρίωνας. Κατά ένα μύθο ήταν γιος του Ποσειδώνα και μιας θνητής. Ήταν πολύ καλός κυνηγός και υπάρχουν ιστορίες που συνδέονται μ` αυτόν και την Άρτεμη. Λέγεται ότι κυνηγούσαν μαζί αλλά η Άρτεμις έβαλε έναν σκορπιό να τον δαγκώσει και να τον σκοτώσει, όταν αυτός περηφανεύτηκε ότι δε φοβάται κανένα ζώο και κανένας δεν τον τρομάζει. Γι αυτό και στον ουρανό είναι σε ακριβώς αντίθετα σημεία , έτσι ώστε, όταν ανατέλλει ο Σκορπιός ο Ωρίωνας να δύει.

Οι Αιγύπτιοι αναγνώριζαν στον Ωρίωνα τον Ώρο (Horus) πάνω σε μια βάρκα και δίπλα του ήταν ο Σείριος, σαν αγελάδα, κι αυτός πάνω σε βάρκα. Ήταν επίσης γνωστός στους Αιγύπτιους και ως Σάχου. Γενικά οι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι στον αστερισμό αυτό αναπαύεται η ψυχή του Όσιρι, ενώ στο Σείριο αναπαυόταν η ψυχή της Ίσιδος.

Οι Κινέζοι έχουν τη μεγαλύτερη απόκλιση από τους Δυτικούς στον τρόπο που βλέπουν τα άστρα. Τα άστρα της ζώνης του Ωρίωνα τα ονόμασαν "τρία αστέρια". Είχαν πολλές άλλες ονομασίες και για τα υπόλοιπα άστρα όπως "χρυσό πηγάδι", "κεφάλι τίγρη", αιχμηρή κόψη" κ.ά.

Όπως και νά `χει, το ταξίδι στο θόλο του ουρανού και της φαντασίας δεν τελειώνει ποτέ. Και για να θυμηθούμε τον Παπαδιαμάντη,

"τα άστρα, το εν μετά το άλλο, πίπτοντα, φευγαλέα, σβήνονται εις τον άνω βυθόν, των ακαταλήπτων πραγμάτων"

Βιβλιογραφία:

1. Τουμπουλίδης Χαρίτων, Ουρανογραφία: Η ιστορία και η μυθολογία των αστερισμών, εκδ. Πλανητάριο Θεσσαλονίκης 2008
   
2. "The monthly sky guide, εκδ. Πλανητάριο Θεσσαλονίκης (3η εκδ.2010-2014)
   
3. McDONALD M., Άστρα και αστερισμοί, μύθοι καο παραδόσεις, εκδ. Εστία, Αθήνα 1996.

Τις εικόνες έφτιαξα με το ανοιχτό λογισμικό Stellarium.

21η Δεκεμβρίου: η πιο μακριά νύχτα του χρόνου

για το Βόρειο Ημισφαίριο, γιατί για το Νότιο Ημισφαίριο αυτή είναι η μικρότερη νύχτα του χρόνου και η αρχή του καλοκαιριού.

Αλλά και ολική έκλειψη σελήνης , αργά το βράδυ για την Βόρεια και Κεντρική Αμερική. Δείτε μια κινούμενη απεικόνιση της έκλειψης εδώ: http://shadowandsubstance.com/
(πηγή: Πλανητάριο Θεσσαλονίκης)

το φεγγάρι και τ` αστέρια απόψε

και τ` άστρα με νεύσεις βλεμμάτων

αγάπην ποθούντα κρυφήν
φιλούν την ιδίαν μορφήν
επί των υδάτων

Γ. Βιζυηνός "Εαρινή εσπέρα"

Η φιγούρα του Ταύρου ρουθουνίζει στο νυχτερινό αέρα στα νότια με το σπινθηροβόλο κόκκινο μάτι του, τον Aldebaran ή Λαμπαδία.
Και πιο κάτω είναι η ζώνη του Ωρίωνα, του πιο μεγαλοπρεπή απ` όλους τους αστερισμούς. Ο Ησίοδος τον ονομάζει "σθεναρό" και αναφέρει ότι το μεσουράνημά του συμπίπτει με το κρύο και τις βροχές του Δεκέμβρη.
"Όταν οι Πλειάδες, τρέχοντας να ξεφύγουν από τη δύναμη του φοβερού Ωρίωνα, πέφτουν στο μαύρο πέλαγος, τότε κάθε λογής αγέρηδων λυσσομανάει το φύσημα". (Μετ. Π. Λεκατσάς).

O ανατολικός νυχτερινός ουρανός στα Ιωάννινα, την Τετάρτη, 22 Δεκεμβρίου 2010, στις 20:16 μ.μ. Η εικόνα περιλαμβάνει και καλλιτεχνική απεικόνιση των αστερισμών. Δημιουργήθηκε με το δωρεάν ανοιχτό λογισμικό Stellarium.

Αύγουστος ήτανε, "με τ` ουρανού τα φώτα"

Ο μήνας Αύγουστος, εκτός από τη λαμπρότερη πλήθουσα σελήνη, έχει και τη λαμπρότερη μετεωρική βροχή του έτους, τις Περσείδες. Τα μετέωρα των Περσείδων είναι εντυπωσιακά. Φτάνουν σε μέγιστο περίπου στις 12 Αυγούστου κάθε χρόνο. Συνήθως είναι λαμπρά, συχνά παράγουν εκλάμψεις και πολλά από αυτά αφήνουν φωτεινές γραμμές.

Οι Περσείδες φαίνεται να πηγάζουν από μια περιοχή κοντά στα σύνορα του Περσέα με την Κασσιόπη. Η βροχή προκαλείται από τη σκόνη του κομήτη Swift-Tuttle, που έκανε την τελευταία του εμφάνιση στο εσωτερικό ηλιακό σύστημα το 1992. Έχει περίοδο περιφοράς 135 έτη και δεν θα επιστρέψει ξανά μέχρι το 2126.
Πανέμορφο το παρακάτω βίντεο, που βρήκα στο ιστολόγιο του Σωτήρη Τερζίδη με τις φετινές Περσείδες μεταξύ 12 και 15 Αυγούστου.

Mπορεί οι Περσείδες να έπαψαν να "σχίζουν" το φετινό αυγουστιάτικο ουρανό, διακρίνεται όμως το "πέταγμα" του Κύκνου με τον Deneb στην ουρά του, έναν από τους πιο φωτεινούς αστέρες, που εκπέμπει 250.000 φορές περισσότερο φως απ` όσο ο ήλιος. Αν ο Deneb ήταν τόσο κοντά σε μας όσο ο λαμπρότερος αστέρας, ο Σείριος, θα είχε τη λαμπρότητα ενός τετάρτου της Σελήνης κι έτσι ο ουρανός δε θα ήταν ποτέ σκοτεινός με τον Deneb πάνω από τον ορίζοντα. Ο Deneb με το Βέγα (στον αστερισμό της Λύρας) και τον Altair είναι οι τρεις αστέρες που σχηματίζουν το Καλοκαιρινό Τρίγωνο.

Τη μορφή του Κύκνου πήρε ο Δίας για να αποπλανήσει τη Λήδα. Η Λήδα γέννησε τη θεϊκή Ελένη, που με την ομορφιά της προκάλεσε τον Τρωικό πόλεμο. Η Λήδα γέννησε ακόμη από τον Δία τον Πολυδεύκη και από τον άντρα της, τον Τυνδάρεω, την Κλυταιμνήστρα και τον Κάστορα. Ο Πολυδεύκης δέχτηκε να μοιραστεί την αθανασία με τον δίδυμο αδερφό του τον Κάστορα, κι έτσι παιρνούν εναλλακτικά μια μέρα στον ουρανό και μια στον Άδη. Τα δυο αδέλφια αποτέλεσαν τον ζωδιακό αστερισμό των Διδύμων.
Μια άλλη εκδοχή αναφέρει ότι ο Κύκνος ήταν βασιλιάς της Λιγυρίας και φίλος του παράτολμου ηνίοχου Φαέθοντα. Ο Ζευς κατακεραύνωσε τον Φαέθοντα για να σταματήσει την καταστροφή που προκαλούσε το εκτροχιασμένο άρμα του ήλιου. Ο Κύκνος πένθησε τόσο το φίλο του που οι θεοί τον μεταμόρφωσαν σε κύκνο, στον οποίο ο Απόλλωνας χάρισε υπέροχη φωνή.

αυτό το έργο του κορυφαίου καλλιτέχνη της Αναγέννησης Leonardo da Vinci
είναι ίσως η γνωστότερη απεικόνιση της αποπλάνησης της Λήδας από το Δία

Την πρώτη τεκμηριωμένη αναφορά στο τραγούδι του κύκνου βρίσκουμε στην τραγωδία του Αισχύλου "Αγαμέμνων". Η Κλυταιμνήστρα που έχει μόλις δολοφονήσει τον άντρα της και την ερωμένη του την Κασσάνδρα, την προφήτισσα του Απόλωνα, τη συγκρίνει με κύκνο ετοιμοθάνατο που ψάλλει "το στερνό τραγούδι του θανάτου της".

Το Καλοκαιρινό Τρίγωνο κατεβαίνει προς τη δύση τα φθινοπωρινά βράδια και παίρνει θέση στην κεντρική σκηνή το Τετράγωνο του Πήγασου.

Ιούλιος, ο μήνας του Σκορπιού

Ο Ιούλιος είναι ο μήνας του Σκορπιού! Αυτός ο ξεχωριστός αστερισμός του καλοκαιριού βρίσκεται σε βέλτιστη θέα στα νότια-νοτιοανατολικά του βραδινού ουρανού αυτού του μήνα.

Ο Ωρίωνας, ο γιος του Ποσειδώνα, είχε επιχειρήσει κάποτε να βιάσει την Ήρα και αυτή, για να τον τιμωρήσει, έβγαλε από τη γη ένα σκορπιό που τον δάγκωσε στη φτέρνα. Όταν ο Ωρίωνας πέθανε από το δηλητήριο του σκορπιού, οι θεοί, για να τιμήσουν τη μεγάλη του παλικαριά, τον μεταμόρφωσαν σε αστερισμό. Αλλά και ο σκορπιός κατέληξε μαζί του στον ουρανό.
Σε άλλες εκδοχές του μύθου, ο Ωρίωνας, που είχε μια μέρα βγει στο κυνήγι με την Άρτεμη, καυχήθηκε πως δεν θ` αφήσει ζωντανό για ζωντανό πάνω στη γη. Η Γαία, που άκουσε τα λόγια του, έστειλε έναν τεράστιο σκορπιό να τον σκοτώσει.
Όπως και να `χει, το κυνηγητό δεν έχει πάψει. Όποτε ανατέλλει ο Σκορπιός ο Ωρίωνας δύει, κι έτσι ο Σκορπιός παραμένει ο νικητής.

Ο φωτεινότερος αστέρας του Σκορπιού είναι ο Αντάρης, που συμβολίζει την καρδιά του αστερισμού. Ο Αντάρης βρίσκεται ακριβώς στο νότο όταν σκοτεινιάζει ο ουρανός τον Ιούλιο.
Έχει χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα και το όνομά του είναι ελληνικό. Σημαίνει "αντίπαλος του Άρη" γιατί, με το έντονο κόκκινο χρώμα του "ανταγωνίζεται" το χρώμα του πλανήτη Άρη.

Κοντά στο ζενίθ αυτό το μήνα βρίσκεται ο μικρός και ευδιάκριτος αστερισμός της Λύρας, που συμβολίζει τη λύρα του Ορφέα. Σύμφωνα με το μύθο, ο Ερμής, γεννήθηκε την αυγή, το μεσημέρι είχε εφεύρει τη λύρα (την κατασκεύασε από το καύκαλο μιας χελώνας , τεντώνοντας πάνω του δέρμα βοδιού και επτά προβάτινες χορδές, ένα παιχνίδι που, όπως διαπίστωσε, έβγαζε εξαίσιο ήχο) και το βράδυ είχε κλέψει τα βόδια του Απόλλωνα.

Και η Οδύσσεια μας λέει μιαν ανάλογη ιστορία. Οι σύντροφοι του Οδυσσέα τιμωρήθηκαν γιατί έφαγαν τα βόδια του Ήλιου. Αλλά ήταν άνθρωποι, δεν ήταν θεοί. Εδώ, οι δύο θεοί συμφιλιώθηκαν. Ο Ερμής, για να εξασφαλίσει τη συγχώρεση του Απόλλωνα για την κλεψιά, τού χάρισε τη λύρα που τον μάγεψε με τον ήχο της, και ο Απόλλωνας παραχώρησε στον Ερμή τη φύλαξη των κοπαδιών.

Η Λύρα εντοπίζεται εύκολα με τη βοήθεια του πιο λαμπρού αστέρα της, του Βέγα (Vega). Ο Βέγας είναι ο πέμπτος πιο λαμπρός αστέρας σ` ολόκληρο τον ουρανό. Το όνομά του είναι αραβικό και σημαίνει "επιτιθέμενος αετός", καθώς οι Άραβες συγκαταλέγονται σε εκείνους που φαντάζονταν τον αστερισμό σαν αετό. Ο Βέγας, ο Altair και ο Deneb (ο λαμπρότερος αστέρας στον αστερισμό του Κύκνου) σχηματίζουν μια τριάδα λαμπρών αστέρων σε διάταξη ισοσκελούς τριγώνου η οποία είναι γνωστή ως Καλοκαιρινό Τρίγωνο. Ο Βέγας είναι ο πρώτος αστέρας που ξεχωρίζει καθώς ο ουρανός σκοτεινιάζει τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, λάμποντας στο ζενίθ σαν κυανόλευκο διαμάντι.

Τα αστέρια του καλοκαιρινού τριγώνου αποτελούν αποτελούν τους καλοκαιρινούς οδοδείκτες που μας βοηθούν να βρούμε το δρόμο μας στον έναστρο ουρανό. Αν διχοτομήσουμε τη γραμμή που ενώνει το Βέγα με τον Altair και την τραβήξουμε, θα μας δείξει τον Αντάρη.

"Μικρή ομάδα γαλαξιών"
Η αστρονομική φωτογραφία της ημέρας

από το αρχείο της NASA

Πολύ ενδιαφέρον υλικό και κάποιες εικόνες που μου άρεσαν πολύ βρήκα στον Astro Bob

Όσοι αγαπούν την αστρονομία, μπορούν να δημιουργήσουν στον υπολογιστή τους το δικό τους πλανητάριο, με το δωρεάν ανοιχτό λογισμικό Stellarium.

Ο Σεφέρης, στο δεύτερο τόμο των Δοκιμών, σελ. 229, γράφει:

"...Ως τον καιρό που άλλαξαν τα πράγματα, ο άνθρωπος ήταν δεμένος με τη φύση, όπως οι Νύμφες, που λέει ο Ύμνος στην Αφροδίτη, ήταν δεμένες με τα δέντρα. Όταν αυτά ξεραίνουνταν, εκείνες πεθαίναν. Έτσι κι εμείς. Όταν αφήσουμε τη φύση να στεγνώσει μέσα μας, πεθαίνουμε. Δεν ξέρω να έχω βρει τίποτε καλύτερο από τούτο τον παλιό κανόνα..."

Και με την ευκαιρία, ας κάνουμε ένα ταξίδι στο σύμπαν με πλοηγό το Αμερικανικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας.