το ιστολόγιο της Στάμου Ευαγγελίας, φιλολόγου, επιμορφώτριας ΤΠΕ
Photo Album: Άγγελου Καλογερίδη

Σάββατο, 19 Ιουνίου 2010

Γ. Σεφέρη "Επί ασπαλάθων..." - Γ. Ρίτσου "Ούτε η Μυθολογία"

Το ποίημα του Γιάννη Ρίτσου "ΟΥΤΕ Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ" γράφτηκε στη Λέρο στις 31 Μαρτίου 1968 και την ίδια ακριβώς μέρα του 1971 ο Γ. Σεφέρης γράφει το γνωστό ποίημα "Επί ασπαλάθων...", που αναφέρεται στην τυραννική δικτατορία του 1967.

ΟΥΤΕ Η ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

Έτσι τελειώνει η μέρα, με περίλαμπρα χρώματα, τόσο όμορφα, δίχως
να συμβεί τίποτα για μας. Οι φρουροί ξεχασμένοι στα φυλάκια.
Μια βάρκα πλέει στα ρηχά, σ` ένα χρυσό, ρόδινο, ξένο.
Τα δίχτυα μες στο βούρκο να ψαρεύουν μαύρα ψάρια παχιά και γλοιώδη
αντανακλώντας τις λάμψεις του λυκόφωτος. Κι ύστερα, που άναψαν οι λάμπες
μπήκαμε μέσα και ανατρέξαμε και πάλι στη Μυθολογία, αναζητώντας
κάποια βαθύτερη συσχέτιση, μια μακρινή, γενική αλληγορία
να πραΰνει τη στενότητα του ατομικού κενού. Δε βρήκαμε τίποτα.
Φτωχά μας φάνηκαν και τα κουκιά του ροδιού κι η Περσεφόνη
μπροστά στη νύχτα που κατέβαινε βαριά και στην απόλυτη απουσία.
(Επαναλήψεις Β΄)

"Οι δύο ποιητές, χωρίς καμιά επαφή μεταξύ τους γράφουν ένα ποίημα στο οποίο φαίνεται ότι αναζητούν, με παρόμοιο τρόπο, παλαιές πηγές της ιστορίας για να μιλήσουν για το παρόν... Τα δύο ποιήματα, πέρα από τα άλλα, αφηγούνται την ίδια τη διαδικασία της γραφής τους".
(Γ. Γιατρομανωλάκης, Αρχαιογνωστικές αναγνώσεις του Γιάννη Ρίτσου και του Γιώργου Σεφέρη, από το βιβλίο "Ο ποιητής και ο πολίτης Γιάννης Ρίτσος", επιμέλεια: Αικατερίνη Μακρυνικόλα, Στρατής Μπουρνάζος, Μουσείο Μπενάκη, Εκδόσεις Κέδρος).

Τετάρτη, 9 Ιουνίου 2010

Νίκος Καββαδίας. Μια "συνέντευξη"

Η εικόνα προέρχεται από το πρόγραμμα της έκθεσης
"Νίκος Καββαδίας : ο ποιητής των θαλασσών και του ανεκπλήρωτου έρωτα, 100 χρόνια από τη γέννησή του",
που οργανώνει το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στην Τεργέστη στις 18 Ιουνίου 2010
.

Ο Νίκος Καββαδίας, ο ποιητής της θάλασσας και των περιπλανήσεων, σε όλη του τη ζωή αρνιόταν να δώσει συνεντεύξεις. Μια φορά μόνο έδωσε συνέντευξη στο Φρέντυ Γερμανό. Εάν ζούσε και τον παίρναμε τηλέφωνο για να μας δώσει μια συνέντευξη, τι θα απαντούσε;

"Ό,τι έχω να πω είναι στα γραφτά μου".

"ιδανικός κι ανάξιος εραστής", σήμερα, 100 χρόνια μετά τη γέννησή του, απαντάει στις ερωτήσεις που δεν του θέσαμε ποτέ. Με φόντο τις αναμνήσεις της αδερφής του και μια μαρτυρία του Γιώργου Ιωάννου".
- Πιστεύετε σε κάποιο Θεό;
- Ναι, στο φιλότιμο, στην καλοσύνη και στη μπέσα.
- Τι σκεφτόσασταν τότε, στο αλβανικό μέτωπο, πλάι στο θάνατο, μέσα στη λάσπη;
- Σκεφτόμουνα τη θάλασσα, τη σιγουριά της, το γιατί ποτέ δεν τη φοβήθηκα. Να πνίγεσαι στη θάλασσα, μουρμούριζα, είναι φυσικό. Στη στεριά είναι κάτι που `χει μέσα του μπαμπεσιά. Ένιωθα την ατίμωση ενός θανάτου από γλυκό νερό μέσα στη λάσπη.
- Τι φοβηθήκατε περισσότερο στη ζωή σας;
- Τίποτα δε φοβήθηκα τόσα χρόνια που ταξιδεύω, όσο κείνο το βράχο, που στις μαύρες καταραμένες ρίζες του παίζουνε τα Κεφαλονιτάκια κρυφτό.

Σε ηλικία 19 χρονών μπάρκαρε με φορτηγό. Από τότε, δεν σταμάτησε να ταξιδεύει, μέχρι το τέλος, για 46 ολόκληρα χρόνια.

- Περιγράψτε την καμπίνα σας, πώς ήταν;
- Χαμηλοτάβανη, στενόμακρη. Μια κουκέτα ξέστρωτη. Ένα λαβομάνο λερωμένο κι από κάτω ένα μπουγέλο γιομάτο θολό νερό. Ένα τραπέζι κολλημένο στον μπουλμέ φορτωμένο βιβλία, παλιόχαρτα, κουτιά σπίρτα, ένα παλιό πορτοφόλι, μια κινέζικη ταμπακιέρα και σκόρπια τσιγάρα. Από τη μια άκρη ως την άλλη, σ` ένα τεντωμένο σκοινάκι, κρεμόταν ένα σώβρακο κακοπλυμένο, μια φανέλλα κι ένα ζευγάρι κάλτσες.
- Αγαπούσατε πολύ τη ζωγραφική. Πηγαίνατε στα μουσεία;
- Είκοσι χρόνια έφαγα για να βρω το μυστικό του Cezzane. Αυγή, μεσημέρι, δειλινό. Στο Aix, στο Vallon des Lauriers, στο Estaque. Μην γελάσεις. Αν τολμήσεις, θα σου σπάσω το κεφάλι με τούτη την πένσα.
- Ναυτικός, ποιητής, λάτρης της ζωγραφικής και του βιβλίου. Ξέρατε απέξω όλη την ιταλική όπερα και την τραγουδούσατε, αν και φάλτσος. Πως εξηγείτε αυτό που λέμε «δημιουργία»;
- Ένας μέτριος ζωγράφος μπορεί να μας εξηγήσει με λόγια πως δουλεύει. Ένας δημιουργός ποτέ.
- Γιατί;
- Είναι μεθυσμένος. Τότε μπορεί να πάρει στα χέρια του ένα χαρτί, ένα αδειανό πακέτο τσιγάρα, ένα μαντήλι, να το παιδέψει για λίγη ώρα συζητώντας, να το στραπατσάρει -με τον τρόπο του- και να τ` αφήσει. Αν αυτός που τα βρει έχει όραση, θα νοιώσει την πνοή, θα χαρεί τη φόρμα. Αν όχι, θα τα πετάξει στα σκουπίδια. Με καταλαβαίνεις;

Στο ένα του μπράτσο τατουάζ μια γοργόνα, στο άλλο ένα φανάρι-Hotel. Από `κείνα τα φανάρια που ξαγρυπνάνε στα λιμάνια με κόκκινο φως.

- Γράψατε για τις γυναίκες των λιμανιών, αλλά και για κάτι κορίτσια αγνά απρόσιτα, σαν εκείνο στο «Μαραμπού», που "άνθος έμοιαζε αλπικό" σαν την ορφανή Μυτιληνιά στη "Βάρδια". Κορίτσια που βρέθηκαν στο τέλος πόρνες στα λιμάνια. Μου φαίνεται ότι θέλετε να εξιλεώσετε τις πόρνες.
-Σκέφτηκες μωρέ ποτέ σου, τι χαρίζουν οι πόρνες με πενταροδεκάρες; Βάζουν απάνω τους σακατεμένους, στραβούς, καμπούρηδες, κείνους που βρωμάνε αγιάτρευτα, πούχουν μοτάρια στο κορμί τους, τρελούς, όλους όσους δε βρίσκεται καμιά γυναίκα να τους χαϊδέψει. Ζουν στο μπορντέλο. Τις λέμε δημόσιες. Τις άλλες πού `ναι απόξω, πώς πρέπει να τις φωνάζουμε; Βρες μου τη λέξη.
- Αλήθεια, τι σημαίνει για σας «γυναίκα»;
- Οι γυναίκες. Δεκατεσσάρω χρονώ. Κι αυτές που θα γίνουν κατόπι οι χειρότερες πόρνες, κι αυτές που θα κυλιστούνε σε βρώμικα σεντόνια, στους δρόμους, στα πάρκα… και κείνες που δεν κυλιστήκανε και δεν είναι πια δεκατεσσάρω, που δεν θα πέσουνε ποτέ τους με άντρες, που δεν θα σκεφθούνε τη μοιχεία, το δόλο, την προδοσία, που δεν θα λερωθούνε ποτέ τους, είναι άγιες όλες, ευλογημένες.
- Πως ήταν η ζωή στα ταξίδια;

Στα νύχια μπαίνει το κατράμι και τ` ανάβει,
χρόνια στα ρούχα το ψαρόλαδο μυρίζει,
κι ο λόγος της μες στο μυαλό σου να γυρίζει
"ο μπούσουλας είναι που στρέφει ή το καράβι;"

- Είπανε ότι ωραιοποιήσατε τη ζωή του ναυτικού.
- Άκου, λοιπόν κυρά μου... Την άλλη μέρα πας στο Σωματείο και μπαίνεις τελευταίος κάτου από διακόσιους που περιμένουνε μπάρκο. Δουλεμένος σου λέει ο άλλος. Σκατά. Σου `μειναν τρεις κι εξήντα. Ο ξέμπαρκος είναι ένα σκουπίδι. Γίνεται την άλλη μέρα. Μόλις αλαργέψει ένα μίλι από τη θάλασσα. Κάθεσαι μήνες στο παγκάκι κανενός κήπου και λυώνεις το βρακί σου. Κόβεις το τσιγάρο μισό. Τον καφέ ολάκαιρο. Σου μένει το κομπολόι. Σπάει κι αυτό και χάνεις τις μισές χάντρες. Καλύτερα σε ξένο τόπο χωρίς δουλειά. Να μη σε βλέπουν οι γνωστοί και κουνάνε το κεφάλι. Να μη σε βαρεθούν οι δικοί σου. 'Ερχεται η μέρα να φύγεις. Έχεις αποκάμει ν` ανεβοκατεβαίνεις σκάλες. Παίρνεις ένα χαρτί και τότε αρχινάει το μαρτύριο. Σπίτι του Ναύτη, Αποδημία, Ασφάλεια, Γιατρός, Λιμεναρχείο... Θα με βρούνε σε τάξη; Νετάρεις. Παίρνεις την μπροστάντζα και πληρώνεις τα χρέη. Ανεβαίνεις την ανεμόσκαλα κι είσαι ψοφίμι. Σαλπάρεις. Ταξιδεύεις. Και ζεις πάντα με την αγωνία πως θα σε βγάλουνε. Λόξα, θα μου πεις. Μπορεί.
- Πολλοί ναυτικοί διαλέγουνε αυτή τη δουλειά γιατί πληρώνονται καλά. Εσείς, τι σχέση είχατε με το χρήμα;

Τίποτα στα χεράκια μου, μάνα μου, δε φτουράει,
έρωτας, μαλαματικά, ξόμπλια και φυλαχτά.
Σιχαίνομαι το ναυτικό που εμάζεψε λεφτά.
Εμούτζωσε τη θάλασσα και τήνε κατουράει.

- Γιατί τότε επιμένατε να ταξιδεύετε μέχρι το τέλος;
- Ζαλίζομαι στη στεριά. Το πιο δύσκολο ταξίδι, το πιο επικίνδυνο, το `καμα στην άσφαλτο, από το Σύνταγμα στην Ομόνοια... Μας λυπάστε γιατί δεν έχουμε σπίτι, γιατί περπατάμε μ` ανοιχτά πόδια, γιατί φοράμε τσαλακωμένα πουκάμισα κι ασιδέρωτα ρούχα στο πόρτο. Εγώ σας χαίρομαι. Σίγουρο κρεββάτι, ήρεμος ύπνος. Καφέ στο κομοδίνο κι εφημερίδες. Εκδρομή το Σαββατοκύριακο με κεφτέδες. Όμως, δεν αλλάζω τη δουλειά μου με τη δική σας, ούτε για μια μέρα.
- Τι σας πρόσφερε τελικά η θάλασσα;

Άναψε στη γέφυρα το φως.
Μέσα μου μιλεί ένας παπαγάλος
γέρος στραβομύτης και μεγάλος
μα γιομάτος πείρα και σοφός.

Ήτανε μια φορά που είχε ξεμπαρκάρει για λίγο. Σπίτι του ήταν το σπίτι της μοναδικής αδερφής του, στην Αθήνα. Η μοναχοκόρη της κρεμότανε πάνω του. Ν` αρχίσει τις ιστορίες, τ` αστεία. Ποτέ δεν τον θυμούνται θυμωμένο, εκτός από `κείνη τη φορά. " - Θείε, εγώ θαυμάζω τους ανθρώπους με ταλέντο". "-Ταλέντο, για να ξέρεις, είναι να είσαι άνθρωπος. Αυτό λέω εγώ ταλέντο". ήταν η μοναδική φορά που τον είχε δει θυμωμένο. Επειδή είχε χωρίσει στο παιδικό μυαλό της τα ανθρώπινα πλάσματα σε σπουδαία και λιγότερο σπουδαία, σε ταλαντούχα και μη...

- Πώς είναι η ζωή στα λιμάνια;

...τη νύχτα μετοικούν οι Συμπληγάδες
στα μπαρ του λιμανιού και στα μπορντέλα.

- Στους δικούς σας δε γράφατε ποτέ για τις τρικυμίες και τους κινδύνους. Τι σκεφτόσασταν όταν το καράβι κινδύνευε;

Βλέπω συχνά στον ύπνο μου ένα άσπρο καρχαρία
με περιμένει νηστικός η εγώ τον περιμένω;


- Αλήθεια, φοβηθήκατε το θάνατο στη θάλασσα;
- Καβούρια που μυρίζουνε βούρκο. Να `ναι τούτη η στερνή γυναίκα που πέφτω μαζί της; Πόσοι τόχουνε φοβηθεί... Δε φοβάμαι μόνον εγώ. Είναι κι άλλοι, μα δεν το μολογάνε. Το `χω διαβάσει στα μάτια τους. Άν περιμένεις να σου μιλήσουν οι θαλασσινοί, να σου ανοίξουν την καρδιά τους, πρόκοψες... Η αλήθεια γρουσουζεύει. Τη λέμε που και που μοναχοί, από μέσα μας και πάλι φοβόμαστε.
- Και για το χωρισμό, τι λέτε;
- Το χωρισμό τον προσωρινό ή τον αιώνιο;

Σκοτώνει, πες μου, ο χωρισμός; - Ματώνει, δε σκοτώνει.
Ποιος είπε φούντο; Ψέματα. Δε φτάσαμε ποτές.

Σημείωση: Τα αποσπάσματα "απαντήσεις" του Ν. Καββαδία είναι από τα έργα του "Mαραμπού (1933), Πούσι (1947), Bάρδια (1954), Tραβέρσο (1975), Tου πολέμου - Στο άλογό μου (1987) και Λι (1988).

Πηγή: ΕΨΙΛΟΝ (23 Φεβρ. `92), από την Ψηφιοθήκη του Α.Π.Θ.

Τετάρτη, 2 Ιουνίου 2010

Νίκος Καββαδίας


O KABBAΔIAΣ κέρδισε την προτίμηση του αναγνωστικού κοινού από την πρώτη του εμφάνιση στα γράμματα με τη συλλογή του Mαραμπού (1933), τη διατήρησε με τη δεύτερη συλλογή του Πούσι (1947), εισχώρησε στον αφηγηματικό λόγο με το ιδιότυπο πεζογράφημά του Bάρδια (1954) και συμπλήρωσε την προσφορά του με την τρίτη του συλλογή
Tραβέρσο (1975), που επιμελήθηκε αλλά δεν πρόλαβε να δει τυπωμένη – χωρίς βέβαια να παραλείπουμε τη νουβέλα Λι και τα πεζά Tου πολέμου και Στο άλογό μου ('Άγρα", 1987).


Enlarge this document in a new window
Online Publishing from YUDU

(Πατήστε πάνω στο Enlarge this document in a new window για να δείτε το περιοδικό σε πλήρη οθόνη. Για το φυλλομέτρημα, πατήστε το χεράκι που σχηματίζεται στην κάτω δεξιά γωνία του περιοδικού. Μπορείτε να αποθηκεύσετε την παρουσίαση και να την προβάλλετε και offline (options - download offline version). Μπορείτε, τέλος, να προσθέσετε τις δικές σας σημειώσεις (και από `δω). Έχω προσθέσει κι εγώ μία στην πρώτη σελίδα.
Το πρόγραμμα που χρησιμοποίησα ονομάζεται YUDU. To Yudu είναι μια από τις πλέον εύχρηστες υπηρεσίες document sharing. Μπορείτε να ανεβάσετε και να μοιράσετε αρχεία pdf, doc, ppt, να δημοσιεύσετε φωτογραφίες (σε png και jpg μορφή) και αρχεία ήχου (mp3), δημιουργώντας και μουσικά άλμπουμ. (Έχω δημιουργήσει ήδη ένα, το πρώτο μου). Νομίζω ότι είναι πολύ καλό και διδακτικά αξιοποιήσιμο.

Τα ποιήματα του Νίκου Καββαδία έχουν εμπνεύσει πλήθος μουσικών. Συνολικά, μετράμε 67 τραγούδια επάνω στο σύνολο σχεδόν των ποιημάτων του ολιγογράφου Kαββαδία. Δεν νομίζουμε ότι συμβαίνει αυτό με άλλον Έλληνα ποιητή. Παρ` όλ` αυτά, όσο ζούσε ο Νίκος Καββαδίας δε βγήκε τίποτα σε δίσκο.

Επτά Ημέρες Καθημερινή / 28-02-1999, Αφιέρωμα στο Νίκο Καββαδία

Tο πρώτο τραγούδι σε ποίηση Kαββαδία που εκδόθηκε λίγο μετά το θάνατο του το 1975, ήταν το Iδανικός κι ανάξιος εραστής, του Γιάννη Σπανού, με τον Kώστα Kαράλη.

Το 1986
κυκλοφόρησε ο δίσκος S/S «IONION» 1934 των Ηλία Αριώτη και Νότη Χασάπη (υπογράφουν ως «Οι Ξέμπαρκοι») με έντεκα μελοποιημένα ποιήματα του Καββαδία.

Click to view the full digital publication online
Read evstamou's Music Album
Digital Publishing with YUDU